Atatürk Şiirleri Antolojisi / Yusuf ÇOTUKSÖKEN
22/12/2005 · Kategori: Secki
Atatürk'ün yaşamı, kişiliği, savaşları, devrimleri... üzerine bugüne değin binlerce şiir yazılmıştır. Ancak bunların tümünü şiir olarak kabul etmek olanaksızdır. Çoğu manzume düzeyinde bile değildir.
Atatürk Şiirleri Antolojisi'ne alınan şiirlerin belirli bir özelliği vardır. O da, bu şiirlerin dili ve içeriği nedeniyle sevilmesi, pek çok antolojiye alınması ve Atatürk'ü anma törenlerinde sıklıkla okunmasıdır.
Antolojide şiirleri sıralarken başlıklarını dikkate aldık. Böylece okur ilk bakışta şiirin içeriğiyle ilgili ön bilgileri almış olacak.
Öğrenciler ve okur, bu şiirler aracılığıyla Atatürk'ün kişiliği, devrimleri, eserleri üzerine genel bilgiler edinebilecek, izlenimler alabilecektir. Zaten, bu kitabın da amacı, şiirler yoluyla okurda hem bir estetik tat oluşturmak hem de okura ozanların Atatürk'ü ve eserini nasıl gördüklerini göstermek ...
Binlerce şiirden seçebildiğimiz bunlar. İsteyen okur, bu konuda hazırlanmış antolojilere de bakabilir. Kitabın Kaynakça bölümünde bu antolojilerin adlarını verdik.
Şimdi sıra sizde sevgili okurlar. Size iyi okumalar ...
Yusuf ÇOTUKSÖKEN
İçindekiler
Önsöz IX
Atatürk Şiirleri Üzerine XI
Alfabetik Atatürk Şiirleri 13
Adına Yazdığım Şiirlerden - Ethem Yazgan 14
Ağıt - âşık Veysel 15
Ağıt-Destan - Orhan Şaik Gökyay 16
Ağustos Şafağı - Şahinkaya Dil 17
Asırlarca - Behçet Kemal Çağlar 18
Atama Ağıt - Kemalettin Kamu 19
Atatürk - Faruk Nafız Çamlıbel 21
Atatürk - Cahit Sıtkı Tarancı 22
Atatürk - Hasan-âli Yücel 23
Atatürk - Behçet Necatigil 24
Atatürk - İlhan Demiraslan 25
Atatürk - Ahmet Köklügiller 26
Atatürk - Şahinkaya Dil 27
Atatürk - İbrahim Minnetoğlu 28
Atatürk - Hasan âli Yücel 29
Atatürk - Yusuf Çotuksöken 30
Atatürk Anadolu'da - Sabahattin Kudret Aksal 31
Atatürk Aydınlığı - Şahinkaya Dil 32
Atatürk Bıraktı - Kerim Aydın Erdem 33
Atatürk Çağları - Şahinkaya Dil 34
Atatürk Deyince - Rıza Apak 35
Atatürk'e - Talip Apaydın 36
Atatürk Gülümsedi - Talat Tekin 37
Atatürk İçin - Erdal Öz 39
Atatürk İlkeleri - İbrahim Minnetoğlu 40
Atatürk Kurtuluş Savaşında - Cahit Külebi 44
Atatürk'ten Son Mektup - Halim Yağcıoğlu 47
Atatürk'ü Duymak - Behçet Necatigil 49
Atatürk'üm - İbrahim Zeki Burdurlu 50
Atatürk'ün Bir Saati Vardı - Melih Cevdet Anday 51
Atatürk'ün Buyruğu - Halim Yağcıoğlu 52
Atatürk'ün Öğrencilere Mektubu - Yüksel Erkekli 53
Atatürk'ün Unutulmaz Düşünceleri - İlhami Bekir Tez 54
Atatürk'ün Vakti Çok Azdı - Nüzhet Erman 57
Atatürk Yolunda - Yusuf Mardin 58
Atatürk Yükseliş Demek - Ahmet Köklügiller 59
Bayraklaşan Atatürk - Ümit Yaşar Oğuzcan 60
Ben Mustafa Kemal'im - Özbek İncebayraktar 61
Beni Sevmek Demek - Halim Yağcıoğlu 62
Bir Eldir Mustafa Kemal - M. Akça 63
Bir Resimde Atatürk - Sabahattin Kudret Aksal 64
Bir Kuş Uçar Anıtkabir'e Doğru - Muzaffer Hacıhasanoğlu 65
Büyüyen Atatürk - Ahmet Köksal 66
Can Yoldaşıma Mektuplar - Jülide Gülizar Ergüven 67
Cumhuriyetimizin 50. Yıl Marşı - Bekir Sıtkı Erdoğan 68
Çağrı - Orhan Şaik Gökyay 69
Çaldağı'nda Bir Mustafa Kemal Gecesi - Mahmut Alptekin 70
Dağ Başını Duman Almış - Bekir Sıtkı Erdoğan 71
Destan - âşık Hasan 73
Es Gök Gözlü, Güneş Saçlı Rüzgâr Es - Ünsal Özmen 74
Fikir Rüzgârı - Arif Hikmet Par 75
Gazi - Halide Nusret Zorlutuna 76
Gazi Mustafa Kemal Paşa - Turgut Uyar 77
Gazi Paşaya Ağıt - Turgut Uyar 79
Gençlik Marşı - Ali Ulvi Elöve 81
Gidiyor - Orhan Seyfi Orhon 82
Havza Yollarında Mustafa Kemal - Ceyhun Atuf Kansu 83
Herşey Mustafa Kemal - Bedrettin Cömert 85
Hoş Geldin Safa Geldin Samsun'a - Mesut Tarcan 86
İstiklâl Marşı - Mehmet Akif Ersoy 87
İstiklal Savaşında Atatürk - Mesut Tarcan 89
İstiklal Savaşında Mustafa Kemal - Sabih Şendil 90
İşte Doğruldun, Atam - Behçet Kemal Çağlar 91
İşte O Atatürk - Tahsin Saraç 92
Kalpaklı Süvari - Attilâ İlhan 93
Kasım Rüzgârları - Mesut Tarcan 94
Kocatepe'de Mustafa Kemal - Mahmut Alptekin 95
Kuvayı Milliye Destanı'ndan - Nâzım Hikmet 96
Mavi Aydınlık - İlhan Geçer 97
Mustafa Kemal - Attilâ İlhan 98
Mustafa Kemal - İlhami Bekir Tez 100
Mustafa Kemal - Ali Püsküllüoğlu 102
Mustafa Kemal - Özbek İncebayraktar 103
Mustafa Kemal - Abdullah Rıza Ergüven 104
Mustafa Kemal - Sabih Şendil 105
Mustafa Kemal Adıyla - Hasan Şimşek 106
Mustafa Kemal Ateşi - Şinasi Özdenoğlu 107
Mustafa Kemal Destanı - Tahir Pukat 108
Mustafa Kemal Güneşi - Yusuf Çotuksöken 109
Mustafa Kemal Havası - Ceyhun Atuf Kansu 110
Mustafa Kemal Havza Yollarında - Abdülkadir Bulut 112
Mustafa Kemal Türküsü - M. Sunullah Arısoy 113
Mustafa Kemal'den Mektup - Oğuz Kâzım Atok 117
Mustafa Kemal'e Gidin Yol - Mustafa Canpolat 118
Mustafa Kemal'i Düşünürken - Mustafa Necat, Karaer 119
Mustafa Kemal'i Düşünüyorum - Ümit Yaşar Oğuzcan 120
Mustafa Kemal'i Gördüm - Mustafa Canpolat 121
Mustafa Kemal'in Kağnısı - Fazıl Hüsnü Dağlarca 122
Mustafa Kemal'in Türküsü - Yaşar Nabi Nayır 124
Mustafa Kemal 'in Vakti - M. Güner Demiray 125
Mustafa Kemaller Tükenmez - Halim Yağcıoğlu 127
Netsem Yolu Yok - Orhan Şaik Gökyay 128
Nöbetçi Millet - Behçet Kemal Çağlar 129
Nutuk - Talip Apaydın 132
On Dokuz Mayıs - İbrahim Zeki Burdurlu 133
On Kasım - Cahit Sıtkı Tarancı 134
10 Kasım - Kâmuran Yüce 135
On Kasım Duvarı - Abdülkadir Bulut 136
On Kasım Sabahı - Aydın Oy 137
Onuncu Yıl Marşı - B. Kemal Çağlar-F. Nafiz Çamlıbel 138
30 Ağustos - Ahmet Kutsi Tecer 139
Ölmez ki - M. Cela1 Ertugay 140
Örnek Atatürk'ümüz - Sadiye Akay 141
Resim - Behçet Necatigil 142
Sabah-Akşam - Doğan Naci Aksan 144
80. Yıl Marşı - Günseli Tıknaz 145
Selam - Nüzhet Erman 146
Sen - M. Güner Demiray 147
Sen Mustafa Kemal'sin - M. Güner Demiray 148
Sendendir Atatürk - Suat Taşer 149
Sensin - Yusuf Ziya Ortaç 150
Türkiye Şarkısı - Salih Birsel 151
Uyanık Ölmek - Fazıl Hüsnü Dağlarca 152
Uyanık Uyku - Tarık Dursun K. 153
Vatan Rüzgârlarınla Dalgalandı - Özker Yaşın 155
Yarı Çekilen Bayrak - Orhan Şaik Gökyay 156
Yaşıyorsun - Mehmet Başaran 158
75. Yıl Marşı - İhsan Özkaynak 159
Yine Kahrolası Kasım - Osman Bolulu 160
Yitik Sevda - Dinçer Sümer 161
Yurt ve Atatürk - Celal Sahir Erozan 162
Yüce Atatürk - âşık İlhami Demir 163
Kaynakça 165
Dizin 173
ATATÜRK ŞİİRLERİ ÜZERİNE
“Çağdaş Türk şiiri kapsamında ‘Atatürk şiirlerinin yeri neresidir?’” diye sorulacak olursa, bunu gerçekçi biçimde yanıtlamak olanaklı görünmemektedir. Birincisi; bu alanda yazılmış incelemelerin azlığını belirtmeliyiz. (Önemli bir inceleme örneği: Aydın Oy, Şiir Dünyamızda Atatürk. TDK, Ankara: 1989) İkincisi; Atatürk üzerine O’nun sağlığından bugüne yazılmış şiirleri eksiksiz derleyen bir kaynaktan yoksunuz. Bu alanda yazılmış antolojilerin sınırlı sayıda şiiri içerdiğini biliyoruz. Ayrıca bu antolojilerde kimi dizgi yanlışlarının da bulunduğunu belirtmek gerekir.
Atatürk şiirlerinin baskın özelliği ''övgüdür''. Adına şiir yazdığınız kişi, bir devlet kurucusu, güçlü bir asker, ödün vermez bir devrimci olunca, O'nun yaptıkları karşısında duyduğunuz hayranlığı doğal olarak övgü biçiminde dile getirme gereğini duyarsınız. Türk ozanları da böyle yapmıştır. Bu, özellikle Atatürk'ün sağlığında yazılmış şiirlerde görülür. Şiir övgüye özgülenince de doğal olarak eğretilemeler, benzetmeler abartılı olacaktır. Ancak övgüde doz iyi ayarlanmayınca inandırıcılık da zedelenmiş olur.
Atatürk'ün ölümü üzerine yazılan şiirler, başlangıçta belki beklentilere uygun olduğu için, ''yas'' odaklı olmuş; eski ağıt/mersiye geleneğiyle de bir bakıma ilişkilendirilmiştir. Yas şiirleri de bir süre sonra yerini, Atatürk'ü anlamaya, onun yaptıklarının hangi amaçlara dönük olduğunu kavramaya yönlendiren şiirlere bırakmıştır. 1950'li yıllardan sonra yapılan şiirlerde eski ''övgü'' ve ''yas'' niteliği hemen hemen pek az görülür.
Atatürk şiirleri iki ana kolda gelişim gösterir:
a) Atatürk'ü insan, asker, devlet adamı, siyaset adamı, düşünür, önder olarak değerlendirmeye yönelik şiirler: Bu tür şiirlerde zaman zaman onun söylev ve demeçlerinden de alıntılar yapılmıştır.
b) Atatürk'ün dünya görüşünü, devrimciliğini, kurduğu Cumhuriyeti korumak, yaşatmak ve geliştirmek için hangi bilince sahip olunması gerektiğini irdeleyen şiirler: Bu tür şiirler arasında slogan kolaycılığına düşenler de görülür. Kimi şiirlerse, gerek içeriğiyle gerek iç müziğiyle hâlâ belleklerdedir. (Örneklerinden bazılarını bu antolojide de görüp okuyacaksınız.)
Bugünkü duruma gelince: Bugün eskisi gibi, sıklıkla Atatürk şiirleri yazıldığından söz etmemiz pek mümkün görünmemektedir. Türkiye Cumhuriyeti tarihinin önemli günlerinde (23 Nisan, 19 Mayıs, 27 Mayıs, 30 Ağustos, 29 Ekim, 10 Kasım vd.) kimi gazete ve dergilerde tek tek şiirlerin yayımlandığı görülür. (Bu önemli günleri anarken şiirden de yararlanılması iyi güzel de, konu, şiir seçimine gelince, sorunlar başlıyor. Hangi şiirleri okuyalım? Kime? Niçin? )
Atatürk şiirleri, gerçekten de sayıca zengindir; belki 5-10 bin dolayındadır. Ancak ''Atatürk edebiyatı'' diye adlandırılabileceğimiz zengin bir gelenekten henüz yoksunuz. Belki, genç ozanlarımız, Atatürk'ü her yönüyle tanıdıktan ve olup bitenlerden derin bir biçimde etkilendikten sonra gözlem, izlenim, duygu, düşünce vb’yi gerçek sanat/şiir diliyle ortaya koyacaklardır. Bugün için, Atatürk edebiyatının temelleri atılmıştır denilebilir; özellikle şiir, tiyatro ve romanda bunun örneklerini sıralayabiliriz. Bu temel üzerine, bundan sonra yeni ürünlerin verilmesi gerekmektedir.
Yeni dünya düzeni ve küreselleşme olgusu karşısında ''ulus-devlet'', ''sosyal devlet'' kavram ve olgusuna dönmek durumunda kalan aydınlar, bunun kökenini ve olumlu uygulamasını Atatürkçülükte görmeye başladılar. Aydınlar, bilim adamları, düşünürler Atatürkçülüğü, çağdaş dünyanın koşullarına göre yeniden yorumlayıp zenginleştirirken, edebiyatçılarımız da bu bağlamdaki şiirleriyle, romanlarıyla, tiyatrolarıyla hem Atatürkçülüğe hem kendi sanatlarına hem de Türk edebiyatına katkıda bulunacaklar, yeni açılımlar sağlayacaklardır.
Şu yargı tartışmasız doğrudur: Sanatçıya hiç kimse yol gösteremez. Sanatçı kendi içsel yönelimiyle, özgürce yolunu bulur. Toplumcu bir sanatçıysa çevresinde olup bitenlere ilgisiz kalamayacağı da açıktır.
Bundan sonra daha nitelikli Atatürk şiirleri yazılabileceğini umuyorum. Yeter ki genç ozanlarımız, bu konuyu da kendi duyarlılık çevrelerine almayı bilsinler. Arkası kendiliğinden gelir ...
Atatürk’ün kişiliği, devrimciliği, devlet adamlığı, düşün adamlığı, önderliği... üzerine bugüne değin binlerce şiir yazılmıştır; bundan sonra da yazılacaktır kuşkusuz. Bu şiirler giderek “Atatürk şiirleri” geleneğini de oluşturacaktır.
Atatürk şiirleri genelde “övgü” ve “yas” üzerine odaklanmıştır. Son dönemlerde O’nu anlamaya, O’nun yaptıklarını ve yapmak istediklerini kavra(t)maya yönelik şiirler öne çıkmaya başlamıştır.
Bilinçli ve ilgili okurlar, Atatürk’ün düşüncelerini okuyup özümsedikten sonra, O’nun için yazılmış şiirler aracılığıyla değişik bir düşünce ve duygu dünyasına girecek, ayrıca bu şiirlerden estetik bir haz da alacaklardır.
